Załóżmy, że… masz do wyboru dwa przyciski.

[Colette.]

Każdy człowiek na świecie musi oddać tajny głos, naciskając czerwony albo niebieski przycisk.
Jeśli ponad 50% ludzi wybierze niebieski przycisk — wszyscy przeżyją.
Jeśli mniej niż 50% ludzi wybierze niebieski przycisk — przeżyją wyłącznie ci, którzy nacisnęli czerwony.

Który przycisk byś wybrał?

 

••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

 

 

Są pytania, które wyglądają jak zwykła internetowa zabawa. Dwa przyciski, prosty wybór, kilka linijek tekstu mających wywołać szybką dyskusję w komentarzach. A potem człowiek orientuje się, że siedzi nad tym kilkanaście minut i analizuje nie tylko własną decyzję, ale właściwie całą naturę ludzkości. Bo w tym scenariuszu nie chodzi przecież o czerwony i niebieski kolor. Nie chodzi nawet o samą śmierć. To pytanie o zaufanie, o strach i o to, jak bardzo wierzymy w innych ludzi wtedy, kiedy stawką przestaje być opinia w internecie, a staje się własne życie. Każdy człowiek na świecie ma oddać tajny głos. Nikt nie wie, co wybiorą inni. Jeśli ponad połowa wybierze niebieski przycisk — wszyscy przeżyją. Jeśli niebieski wybierze mniej niż połowa — przeżyją wyłącznie ci, którzy nacisnęli czerwony. Teoretycznie rozwiązanie wydaje się banalne. Wystarczy współpraca. Wystarczy, żeby większość ludzi uwierzyła w wspólne dobro. Problem polega na tym, że człowiek bardzo rzadko podejmuje decyzje wyłącznie logicznie, zwłaszcza kiedy w grę wchodzi strach, a ten scenariusz działa właśnie dlatego, że perfekcyjnie rozumie ludzką psychikę.

 

••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

 

Niebieski przycisk jest piękną ideą, bo oznacza wiarę w społeczeństwo, w solidarność i w to, że ludzie mimo wszystko potrafią działać razem. W teorii to wybór moralnie „lepszy”, bo daje szansę uratowania wszystkich, a nie tylko siebie. Tyle że dokładnie w tym miejscu pojawia się największy problem całego eksperymentu: wybierając niebieski, musisz zaufać milionom obcych ludzi, o których wiesz tylko tyle, że są ludźmi. Musisz uwierzyć, że większość nie spanikuje, że nie uzna czerwonego za bezpieczniejszy, bardziej racjonalny wybór, że nie pomyśli dokładnie tego samego co ty — „chciałbym zaufać innym, ale co jeśli inni nie zaufają?”. I nagle okazuje się, że niebieski przycisk nie jest wyborem idealistów, tylko ludzi gotowych zaryzykować własne życie dla wiary w społeczeństwo. A to znacznie trudniejsze, niż brzmi w teorii, bo historia świata regularnie przypomina nam, że człowiek potrafi być zarówno niewiarygodnie dobry, jak i absurdalnie egoistyczny. Wystarczy spojrzeć na wojny, kryzysy, panikę podczas pandemii czy zwykłe codzienne sytuacje, w których ludzie bardzo szybko wybierają własne bezpieczeństwo ponad dobro ogółu.

 

••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

 

I właśnie dlatego czerwony przycisk jest tak niepokojąco logiczny. Bo nie oznacza automatycznie egoizmu ani okrucieństwa. To wybór instynktu przetrwania, chłodnej kalkulacji i zwyczajnego lęku przed tym, że inni zawiodą. Człowiek od dziecka jest uczony ostrożności, przewidywania najgorszych scenariuszy i zabezpieczania siebie, więc trudno dziwić się temu, że wiele osób nacisnęłoby czerwony wyłącznie dlatego, że uznałyby to za bardziej realistyczne. Problem polega na tym, że czerwony działa tylko wtedy, gdy wystarczająco dużo ludzi nie ufa innym. To paradoks niemal okrutny w swojej prostocie — jeśli za dużo osób pomyśli pragmatycznie, cały system się zawali właśnie przez brak wiary w społeczeństwo. Ludzie wybierający czerwony próbują więc uratować siebie, ale jednocześnie zakładają, że ludzkość jako całość nie zda egzaminu. A im więcej osób myśli w ten sposób, tym większa szansa, że faktycznie go nie zda. To trochę jak samospełniająca się przepowiednia, w której strach przed porażką staje się przyczyną samej porażki.

Najciekawsze jest jednak to, że ten scenariusz nie tworzy prostego podziału na „dobrych” i „złych”. Obie strony mają sens. Osoby wybierające niebieski mówiłyby o solidarności, człowieczeństwie i wspólnym dobru, podczas gdy osoby wybierające czerwony argumentowałyby swój wybór realizmem, doświadczeniem i świadomością ludzkiej natury. I prawdopodobnie obie strony miałyby rację, bo człowiek jest jednocześnie zdolny do poświęcenia i egoizmu, do heroizmu i paniki, do ratowania innych i do desperackiej walki o własne przetrwanie. Ten eksperyment jest więc dużo bardziej niewygodny, niż wydaje się na początku, ponieważ zmusza do odpowiedzi na pytanie, którego większość ludzi wcale nie chce sobie zadawać: czy naprawdę wierzymy w siebie nawzajem? Internet bardzo lubi powtarzać, że „ludzie są okropni”, ale zwykle są to słowa rzucane z bezpiecznej odległości, podczas zwykłej dyskusji. Tutaj stawką jest życie, a wtedy nagle okazuje się, że nawet osoby deklarujące wielką wiarę w człowieczeństwo zaczynają się wahać.

 

••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

 

Może właśnie dlatego ten scenariusz działa tak dobrze na wyobraźnię, bo w rzeczywistości nie mówi wyłącznie o hipotetycznym głosowaniu. To dokładnie ten sam mechanizm, który codziennie pojawia się w polityce, relacjach, ekonomii czy nawet zwykłym życiu społecznym. Ludzie chcą współpracy, ale boją się, że inni wykorzystają ich zaufanie. Chcą wspólnoty, ale jednocześnie zabezpieczają siebie na wypadek porażki systemu. Chcą wierzyć w dobro innych, dopóki nie muszą ryzykować czegoś naprawdę ważnego. I właśnie dlatego to pytanie jest dużo bardziej brutalne, niż wygląda. Bo ostatecznie nie sprawdza ono inteligencji ani zdolności strategicznych. Ono sprawdza poziom wiary w człowieka. W obcych ludzi, których nigdy się nie pozna i których decyzji nigdy nie będzie można przewidzieć.

 

••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

 

A najgorsze jest chyba to, że wszyscy doskonale rozumiemy argumenty obu stron. Rozumiemy ludzi, którzy chcieliby uratować wszystkich, i rozumiemy tych, którzy panicznie boją się zaufać tłumowi. Rozumiemy idealizm i rozumiemy lęk. Być może właśnie dlatego tak trudno odpowiedzieć na to pytanie od razu, bo wybór przycisku zdradza coś bardzo niewygodnego o człowieku. Niebieski mówi o nadziei. Czerwony mówi o strachu. A większość ludzi nosi w sobie jedno i drugie jednocześnie.

[SekusZ]

Ja sobie nie ufam, a co dopiero innym ludziom.

[Darknessik.]

Nie ufam ludziom na tyle żeby powierzyć im swoje życie, nie oszukujmy się większość osób nie ufa.